Aktualności

Wprowadzenie

Sankcja kredytu darmowego (SKD) od lat pozostaje jednym z najważniejszych instrumentów ochrony konsumentów na rynku finansowym. W odpowiedzi na liczne spory sądowe oraz rozbieżności interpretacyjne Rzecznik Finansowy wydał w dniu 1 grudnia 2025 r. Ogólne Oświadczenie zawierające istotny dla sprawy pogląd dotyczący stosowania art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Dokument ten może być wykorzystywany w postępowaniach sądowych jako istotna wskazówka interpretacyjna, a nawet jako załącznik do pism procesowych.

Poniżej przedstawiamy najważniejsze tezy i zagadnienia wynikające ze stanowiska Rzecznika Finansowego, istotne z punktu widzenia kredytobiorców oraz praktyki sądowej.

Charakter prawny oświadczenia Rzecznika Finansowego

Ogólne Oświadczenie zostało wydane na podstawie art. 63 k.p.c. i zawiera pogląd dotyczący wykładni prawa w określonej kategorii spraw. Rzecznik Finansowy podkreśla, że nie jest to wiążąca wykładnia prawa, jednak dokument ten stanowi istotną wskazówkę interpretacyjną dla sądów, pełnomocników oraz uczestników rynku finansowego.

Oświadczenie ma charakter uniwersalny – obejmuje problemy najczęściej występujące w sporach dotyczących sankcji kredytu darmowego i odzwierciedla argumentację prezentowaną przez Rzecznika w indywidualnych sprawach.

Istota sankcji kredytu darmowego

Sankcja kredytu darmowego została uregulowana w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Jej zastosowanie polega na tym, że w przypadku naruszenia określonych przepisów ustawy:

• konsument zobowiązany jest do zwrotu wyłącznie kapitału,
• kredytodawca traci prawo do odsetek oraz innych kosztów kredytu.

Dla skutecznego skorzystania z sankcji konieczne jest spełnienie dwóch warunków:

1. naruszenie przez kredytodawcę przepisów enumeratywnie wskazanych w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim,
2. złożenie przez konsumenta pisemnego oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.

Rzecznik Finansowy podkreśla, że zakres ani waga naruszenia nie mają znaczenia, o ile uchybienie może podważać możliwość prawidłowej oceny zobowiązania przez konsumenta. Stanowisko to pozostaje spójne z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE, w tym z wyrokiem z 13 lutego 2025 r. (sprawa C‑472/23, Lexitor).

Rodzaje naruszeń skutkujących sankcją

Rzecznik Finansowy wyróżnia trzy zasadnicze grupy naruszeń prowadzących do zastosowania SKD:

1. Naruszenie formy pisemnej umowy o kredyt konsumencki.
2. Naruszenie obowiązków informacyjnych dotyczących treści umowy (m.in. brak wymaganych elementów umowy lub ich błędne wskazanie).
3. Naruszenie przepisów chroniących konsumenta przed nadmiernym obciążeniem finansowym, w szczególności dotyczących limitów pozaodsetkowych kosztów kredytu.

Co istotne, sankcja może wynikać zarówno z braku informacji, jak i z ich podania w sposób nieprawidłowy, niepełny lub niezrozumiały dla przeciętnego konsumenta.

Termin na złożenie oświadczenia o SKD

Jednym z kluczowych zagadnień poruszonych w oświadczeniu jest moment, od którego biegnie roczny termin na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego.

Rzecznik Finansowy jednoznacznie wskazuje, że:

• termin ten nie biegnie od dnia zawarcia umowy,
• termin rozpoczyna się dopiero z chwilą pełnego wykonania umowy przez obie strony,
• w typowych przypadkach będzie to dzień spłaty ostatniej raty kredytu przez konsumenta.

Stanowisko to znajduje potwierdzenie zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów powszechnych. Co istotne, konsument może skutecznie złożyć oświadczenie o SKD również po całkowitej spłacie kredytu.

Całkowita kwota kredytu – częste źródło naruszeń

Rzecznik Finansowy szczegółowo odnosi się do problemu błędnego określania całkowitej kwoty kredytu.

Zgodnie z ustawą:

• całkowita kwota kredytu obejmuje wyłącznie środki pieniężne oddane konsumentowi do swobodnej dyspozycji,
• nie obejmuje ona prowizji, opłat, składek ubezpieczeniowych ani innych kosztów kredytu.

Wliczanie kosztów do całkowitej kwoty kredytu prowadzi do:

• wprowadzenia konsumenta w błąd,
• sztucznego zawyżenia podstawy naliczania odsetek,
• obejścia limitów pozaodsetkowych kosztów kredytu,
• błędnego wyliczenia RRSO.

Takie praktyki były wielokrotnie kwestionowane zarówno przez TSUE, jak i Prezesa UOKiK oraz sądy ochrony konkurencji i konsumentów.

Oprocentowanie i jego transparentność

Rzecznik Finansowy podkreśla, że umowa o kredyt konsumencki musi w sposób jednoznaczny i zrozumiały określać:

• wysokość stopy oprocentowania,
• warunki jej stosowania,
• zasady i tryb jej zmiany.

Niedopuszczalne jest posługiwanie się w jednej umowie kilkoma różnymi wartościami oprocentowania, co uniemożliwia konsumentowi ocenę oferty oraz kontrolę prawidłowości naliczanych odsetek.

Naliczanie odsetek od kredytowanych kosztów

Jednym z najostrzejszych zarzutów Rzecznika Finansowego jest praktyka naliczania odsetek od kredytowanych kosztów kredytu, w szczególności prowizji.

Zdaniem Rzecznika:

• odsetki mogą być naliczane wyłącznie od kapitału rzeczywiście udostępnionego konsumentowi,
• prowizja stanowi element całkowitego kosztu kredytu, a nie kapitału,
• naliczanie odsetek od prowizji jest sprzeczne z ustawą oraz istotą odsetek kapitałowych.

Tego rodzaju konstrukcje umowne prowadzą również do zaniżania RRSO i naruszenia obowiązków informacyjnych, co samoistnie może uzasadniać zastosowanie sankcji kredytu darmowego.

Podsumowanie

Ogólne Oświadczenie Rzecznika Finansowego z 1 grudnia 2025 r. stanowi istotny punkt odniesienia w sporach dotyczących sankcji kredytu darmowego. Dokument ten:

• systematyzuje najważniejsze problemy interpretacyjne,
• wzmacnia pozycję konsumentów w sporach z bankami i instytucjami pożyczkowymi,
• może być skutecznie wykorzystywany w praktyce procesowej.

Z perspektywy kredytobiorców warto każdorazowo analizować umowy kredytowe pod kątem zgodności z ustawą o kredycie konsumenckim, gdyż nawet pozornie drobne uchybienia mogą prowadzić do daleko idących konsekwencji finansowych dla kredytodawcy.

Chcesz sprawdzić, czy Twoja umowa kredytu zawiera błędy skutkujące sankcją kredyty darmowego?

Napisz na adres: adwokat@machecki.pl lub zadzwoń pod numer: +48 605 351 064